Hawaii Shirt in Songkran Summer

เสื้อฮาวายลายดอกกับเอกลักษณ์การหยิบยืมแบบไทยๆ 

พรุ่งนี้มะรืนนี้ก็จะถึงวันสงกรานต์แล้ว หลายคนคงเตรียมตัวเล่นน้ำกันให้ชุ่ม ถือเป็นการลดอุณหภูมิทั้งของร่างกายและอากาศเดือนเมษายนที่ร้อนจัด  แต่ละคนก็คงเตรียมเนื้อเตรียมตัว เตรียมอุปกรณ์ และเตรียมเสื้อผ้าเครื่องแต่งกายให้เข้ากับบรรยากาศของเทศกาลปีใหม่แบบไทยๆ ที่แสนสนุกสนาน ห้างร้านเริ่มให้พนักงานใส่เสื้อลายดอกสีสันสดใส โดยเฉพาะเสื้อฮาวายที่ถือว่าเป็นเอกลักษณ์ประจำเทศกาลเลยก็ว่าได้ เชื่อว่าหลายคนก็คงเตรียมเสื้อฮาวายลายดอกที่ว่ากันแล้ว แต่เคยสงสัยกันหรือไม่ว่า ไฉนเทศกาลสำคัญประจำชาติไทยถึงได้หยิบเสื้อซึ่งชื่อก็บ่งบอกอยู่แล้วว่ามาจากต่างบ้านต่างเมืองยกให้กลายเป็นเอกลักษณ์ประจำชาติไปเสียนี่… เรื่องนี้คงต้องเท้าความกันสักหน่อย

Sapol Assawamunkong & Oabnithi Wiwattanawarangin in PAINKILLER Atelier Spring/Summer 2019 “When Love Blooms”
for Posh Magazine Thailand

หลายคนโดยเฉพาะคนรุ่นใหม่คงคุ้นเคยกับเสื้อลายดอกสีสดในเทศกาลสงกรานต์ หน่วยงานห้างร้านต่างๆ ก็ยกเอาการแต่งกายด้วยเสื้อลายดอกให้เป็นเอกลักษณ์ของเทศกาลแห่งชาตินี้ เมื่อลองสืบค้นถอยไปแล้ว เสื้อลายดอกที่ว่านี้เพิ่งจะมานิยมใส่ในช่วงเทศกาลกันช่วงไม่กี่สิบปีนี้เอง หาได้เป็นเอกลักษณ์ไทยมาแต่โบร่ำโบราณ มาเริ่มใส่กันตอนไหนก็ไม่มีหลักฐานหรือบันทึกไว้แน่ชัด คุณสุจิตต์ วงษ์เทศ คอลัมนิสต์และผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมไทย เคยให้ความเห็นไว้กับมติชนว่า เสื้อลายดอกนี้ไม่เคยมีในวัฒนธรรมไทย คนไทยสมัยก่อนแต่งตัวตามมีตามเกิด ตามแต่จะเห็นว่างามในคตินิยมของแต่ละสมัย มีร่องรอยอยู่ในนิราศเดือนของเสมียนมี กวีในสมัยรัชกาลที่ 3 ว่าการเล่นสงกรานต์ของคนกรุงเทพฯ สมัยต้นกรุงนั้นนิยมแต่งตัวตามสบายตามฐานะและชนชั้น การกำหนดว่าเสื้อลายดอกเป็นเอกลักษณ์ของเทศกาลนี้ เพิ่งมาคิดกันทีหลังโดยไม่ได้ยึดอิงแบบแผนอะไรตามอย่างสมัยก่อน

คุณสุจิตต์ วงษ์เทศ (ภาพจาก มติชน)

เสื้อลายดอกที่สวมกันนั้น เดิมทีเป็นคอกลมซึ่งก็ไม่ใช่วัฒนธรรมไทยอีกนั่นแหละ เสื้อคอกลมมีกระดุมผ่าหน้าอย่างนี้ว่ากันว่าเป็นแบบเสื้อของคนจีนสมัยก่อนก็ไม่มีมีลวดลายสีสันสดอย่างทุกวันนี้ แต่คงเป็นด้วยเพราะคนไทยเป็นชนชาติที่ถือเรื่องของสี ว่ากันว่างานรื่นเริงและงานมงคลควรใส่สีสันสดใส จึงน่าจะเป็นที่มาของการเริ่มใส่เสื้อลายดอก เพราะเทศกาลสงกรานต์ ถือว่าเป็นปีใหม่ของไทย การใส่เสื้อสีสดใสคงช่วยเสริมสิริมงคลและสร้างสีสันแห่งการเฉลิมฉลอง ซึ่งนอกจากในวันสงกรานต์แล้วยังจะเห็นเสื้อลายดอกสีสดใสเบ่งบานอยู่ในเทศกาลและงานรื่นเริงต่างๆของไทย ไม่ว่าจะเป็นงานแต่ง งานบวช งานโกน รวมไปถึงกลุ่มนักแสดงหรือผู้ที่ให้ความรื่นเริงในงานด้วย ซึ่งสมัยก่อนก็จะเป็นพวกวงกลองยาว ลำตัดต่างๆ หนุ่มๆในคณะก็จะพากันสวมเสื้อลายดอกสีสดมาบรรเลงมหรสพรื่นเริงต่างๆ ก็อาจจะย้อนกลับไปถึงประมาณช่วงยุคพ่อคล้าวกับแม่ทองกวาวจากละครยอดฮิตตลอดกาลเรื่องมนต์รักลูกทุ่ง

คุณเจนภพ จบกระบวนวรรณ ในอดีตกับเสื้อลายดอก (ภาพจากเฟซบุ้ค เจนภพ จบกระบวนวรรณ)

ซึ่งบุคคลหนึ่งที่ถือว่ามีความสำคัญและเป็นแรงบันดาลใจในการสวมเสื้อลายดอกในบ้านเรา คงจะเป็นคุณเจนภพ จบกระบวนวรรณ นักจัดรายการวิทยุและกูรูเรื่องเพลงลูกทุ่ง เพราะคุณเจนภพนั้นสวมเสื้อลายดอกจนกลายเป็นเอกลักษณ์ทั้งของวงการเพลงลูกทุ่งและตัวเอง ตั้งแต่สมัยที่ยังหนุ่ม จนถึงปัจจุบันนี้ก็ยังคงสวมเสื้อลายดอกอยู่ตลอดเวลา ก็อาจเป็นการย้ำว่าเสื้อลายดอกนี่แหละคือเอกลักษณ์ของความเป็นไทย ในยุคที่หลายๆคนต่างก็ไขว่คว้าหาอัตลักษณ์เพื่อแสดงออกซึ่งความมีอยู่ของวัฒนธรรมพื้นบ้านแบบไทยๆ ที่ไม่เคยจะมีแบบแผน

คุณเจนภพ จบกระบวนวรรณ กับเสื้อลายดอกที่เป็นเอกลักษณ์ประจำตัวมาเป็นเวลายาวนาน (ภาพจากเฟซบุ้ค เจนภพ จบกระบวนวรรณ)

แล้วเสื้อฮาวายข้ามจากอีกซีกโลกหนึ่งมาได้อย่างไร ก็คงต้องข้ามทะเลและย้อนเวลาไปเกือบร้อยปีก่อน เสื้อฮาวาย หรือที่คนบนเกาะนั้นเรียกอะโลฮ่าเชิ้ต มีที่มาจากคนญี่ปุ่นที่อพยพไปตั้งรกรากบนเกาะฮาวาย โดยเริ่มแรกนั้นใช้ผ้าที่ใช้ตัดกิโมโนซึ่งสมัยนั้นส่วนใหญ่เป็นผ้าฝ้ายหรือไหมมาตัดเป็นเสื้อทรงคล้ายเชิ้ต จะต่างกันตรงที่ปกฮาวายนั้นจะแบะออกด้านข้าง ไม่ได้ตั้งขึ้นเป็นสันอย่างปกเชิ้ต ด้านหน้ามีกระดุมติดซึ่งอาจจะผ่ายาวตลอดแนวหรือแค่ช่วงบนก็ได้ เสื้อฮาวายของแท้จะต้องมีกระเป๋าแปะอยู่บนอกเสื้อด้านซ้าย กระดุมนิยมทำด้วยเงิน ไปจนถึงเปลือกหอย ด้วยความที่เสื้อตัดเย็บจากผ้าที่มีเนื้อเบาสบาย เหมาะกับอากาศร้อนบนเกาะฮาวาย เสื้อชนิดนี้จึงกลายเป็นเอกลักษณ์ของชาวเกาะฮาวาย จากลายพิมพ์กิโมโนในยุคแรก จึงได้มีการพัฒนาลวดลายเป็นลายดอก หรือโมทีฟอื่นๆ ที่เป็นเอกลักษณ์แบบโพลิเนเชียน เสื้อลายดอกทั้งของไทยและของเทศ จึงไม่ได้หมายถึงลายดอกไม้อย่างเดียว แต่หมายถึงลายอื่นๆ ที่เป็นดอกดวงกระจัดกระจาย สลับสีกันไป

ภาพยนตร์เรื่อง “From Here To Eternity” ปี 1953

Montgomery Clift ระหว่างรอเข้าฉากเรื่อง “From Here To Eternity”

ความนิยมเสื้อฮาวายได้ขยายออกไปนอกเกาะในยุคหลังสงครามโลกครั้งที่สอง เข้าใจว่าน่าจะไปพร้อมกับทหารอเมริกันที่ไปปฏิบัติภารกิจบนเกาะฮาวาย ซึ่งแน่นอนว่าในยุคนั้นมีทหารเข้ามาประจำการที่เมืองไทย ว่ากันว่าเสื้อฮาวายอาจจะเข้ามาในบ้านเราพร้อมกับทหารเหล่านี้ และความนิยมก็แพร่หลายมากขึ้นเมื่อมอนต์โกเมอรี่ คลิฟต์ พระเอกยอดนิยมของฮอลลีวู้ดในยุคนั้นสวมเสื้อฮาวายโลดแล่นอยู่ในภาพยนตร์ที่ว่าด้วยเรื่องของสงครามที่เกิดขึ้นบนเกาะฮาวาย เรื่อง “From Here To Eternity” ในปี 1953 ซึ่งเป็นยุคหลังสงครามพอดี เนื้อเรื่องและภาพที่ประทับใจทำให้ผู้คนทั่วโลกหันมานิยมสวมใส่เสื้อฮาวาย และผู้ที่ตอกย้ำกระแสเสื้อฮาวายอีกคนคงเป็นใครไปไม่ได้นอกจากเอลวิส เพรสลี่ย์ ราชาเพลงร็อคที่สวมเสื้อฮาวายสะพายอูคูเลเล่ขึ้นปกอัลบั้มซาวด์แทร็กภาพยนตร์เรื่อง “Blue Hawaii” ที่เอลวิสแสดงนำ ในปี 1961 ถึงตอนนี้คนรุ่นพ่อรุ่นแม่เราที่อยู่อีกซีกโลกหนึ่ง ก็ใส่เสื้อฮาวายลายดอกตามกันเป็นทิวแถว แล้วเสื้อฮาวายก็กลายเป็นทั้งเอกลักษณ์ สินค้าส่งออก และขอขวัญจากเกาะฮาวายที่ส่งไปถึงคนในทุกมุมโลก

Elvis Presley จาก “Blue Hawaii” ปี 1961

อาจจะด้วยความที่มีสีสันที่สดใส เนื้อผ้าเบาสบาย เหมาะกับอากาศบ้านเราที่ร้อนพอๆกับเกาะฮาวาย เสื้อเชื้อชาติญี่ปุ่นที่ถือสัญชาติอเมริกันนี้จึงกลายมาเป็นเสื้อผ้าชิ้นเบสิกของบ้านเรา และเมื่อนึกถึงเทศกาลงานรื่นเริงที่ต้องการความสดใส เสื้อฮาวายจึงค่อยๆกลืนเข้าไปรวมอยู่กับกลุ่มเสื้อลายดอก กลายเป็นเอกลักษณ์ของคนไทยในเทศกาลสงกรานต์ไปเสียอย่างนั้น หลายคนถึงกับเรียกเสื้อฮาวายลายดอกว่า “เสื้อสงกรานต์” เลยก็มี

ช่วงยุค 90s เสื้อฮาวายกลับมากลายเป็นของทันสมัยอีกครั้ง เมื่อลีโอนาร์โด ดิคาปริโอ สวมเสื้อฮาวายควงปืนออกวาดลวดลายบนจอภาพยนตร์เรื่อง “Romeo And Juliet” ที่เป็นการหยิบเอาวรรณกรรมคลาสิกกลับมาตีความใหม่ในแบบฉบับของผู้กำกับ Baz Luhrmann

Leonardo DiCaprio จากภาพยนตร์เรื่อง “Romeo And Juliet” ของ Buz Luhrmann ปี 1996

ภาพของโรมิโอในเสื้อฮาวายจึงตืดตาผู้คนมาจนถึงทุกวันนี้ และในช่วงสองสามปีมานี้ แฟชั่นเสื้อฮาวายได้กลับมาอยู่ในกระแสอีกครั้ง ทั้งในรูปแบบของเสื้อฮาวายวินเทจแท้ๆ ตามแบบฉบับ อะโลฮ่าเชิ้ต และเสื้อฮาวายในรูปแบบและลีลาใหม่ตามผลงานการออกแบบของดีไซเนอร์ยุคนี้ เพราะฉะนั้นสงกรานต์นี้ ก็ได้เวลาหยิบเสื้อฮาวายออกมาวาดลวดลายกันได้แล้ว

นอกจากเล่นน้ำสนุกสนานกันแล้วในช่วงสงกรานต์นี้ สภากาชาดไทยยังเชิญชวนคนไทยสวมเสื้อฮาวายลายดอก มาทำบุญด้วยการบริจาคโลหิตกันตั้งแต่วันที่ 8-16 เมษายนนี้ ถือเป็นการเริ่มต้นปีใหม่ไทยกับสิ่งดีๆ “สวัสดีปีใหม่” สุข สดใส กันถ้วนหน้า (รายละเอียดเพิ่มเติม 🏥 )

PAINKILLER Atelier Spring/Summer 2019 “When Love Blooms” 
 photographed by FLASHP styled by @ptagram_ for Vanity Teen Online

SHOP THE LOOK

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.