Documentary Films

หนังสารคดีกับอนาคตที่ไม่ใช่แค่หนังนอกกระแส 

เชื่อว่าภาพจำในวัยเด็กเกี่ยวกับ “หนังสารคดี” ของแทบทุกคน คงหนีไม่พ้นภาพของสิงโตกำลังวิ่งล่าเหยื่อ หรือจระเข้ขย้ำม้าลายที่ลงมากินน้ำริมบึง ซึ่งเห็นกันชินตาจากสารคดีสัตว์โลกที่ฉายทางโทรทัศน์ แต่ทุกวันนี้คนไทยเริ่มมีความเข้าใจและมุมมองใหม่ที่มีต่อภาพยนตร์สารคดี ซึ่งกำลังขยายจากวงเล็กๆ กระเพื่อมออกไปสู่วงกว้าง เหมือนคลื่นที่เกิดจากการโยนหินก้อนเล็กๆ ก้อนหนึ่งลงไปในผืนน้ำกว้างใหญ่ ในวันนี้เราสามารถหาชมหนังสารคดีได้ในโรงภาพยนตร์ทั่วไป  ซึ่งให้ทั้งความรู้และบันเทิงในอีกมิติที่เราหาไม่ได้จากหนังกระแสหลักอันเป็นผลิตผลของฮอลลีวู้ด ภาพยนตร์สารคดีในวันนี้จึงไม่ใช่แค่เรื่องของสิงโตและจระเข้จากช่อง Animal Planet หรือ Discovery Channel ทางเคเบิ้ลทีวีอีกต่อไป

ในต่างประเทศนั้น ภาพยนตร์สารคดีได้รับการยอมรับและเป็นที่นิยมมานานแล้ว รวมถึงมีการแจกรางวัลสาขานี้โดยเฉพาะในงานประกาศรางวัลออสการ์และเทศกาลภาพยนตร์ใหญ่ๆ ทั่วโลก ซึ่งภาพยตร์เหล่านี้ก็ฉายตามโรงภาพยนตร์ทั่วไป แต่ที่ส่งผลต่อวงกว้างเห็นจะเป็น  An Inconvenience Truth สารคดีอันว่าด้วยเรื่องของสภาวะโลกร้อนที่คุกคามมนุษยชาติ โดย Al Gore อดีตผู้ลงสมัครชิงตำแหน่งประธานาธิบดีของสหรัฐอเมริกา ซึ่งคว้ารางวัลออสการ์สาขาภาพยตร์สารคดียอดเยี่ยมปี 2006 ส่วนในบ้านเรา คลื่นจากวงน้ำที่กำลังแผ่ขยายวงออกไปเรื่อยๆ นี้ เริ่มจากหินก้อนเล็กๆ ที่ถูกโยนลงไปเมื่อสักราวๆ ห้าปีที่แล้ว หินก้อนที่ว่านี้คือการถือกำเนิดขึ้นมาของ Documentary Club คลับของคนที่ชื่นชอบหนังในอีกรูปแบบหนึ่ง ซึ่งถือเป็นทางเลือกใหม่ให้กับคนที่รักในการเสพภาพยนตร์ ที่ไม่ได้ต้องการแค่หนังซูเปอร์ฮีโร่จักรวาลมาร์เวล หรือหนังเฟรนไชน์ซึ่งฉายกันเกลื่อนโรงในยุคนี้ 

ก่อนหน้าการถือกำเนิดของ Documentary Club ก็เริ่มมีภาพยนตร์สารคดีเข้ามาฉายในบ้านเราบ้าง แต่ยังคงจำกัดอยู่ในวงแคบๆ ยังไม่มีการฉายอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในโรงภาพยนตร์ จนเมื่อ ธิดา ผลิตผลการพิมพ์ อดีตบรรณาธิการนิตยสาร Bioscope เกิดไอเดียที่จะนำภาพยนตร์สารคดีเข้ามาฉายในบ้านเรา โดยใช้ลักษณะการระดมทุนแบบ crowd funding ร่วมกับเว็บ taejai.com เรี่ยไรจากแฟนคลับคอหนังประเภทเดียวกัน โดยได้รับความร่วมมือจาก SF Cinema ในการให้โรงฉาย โดยการจัดรายการ Doc-Holiday คือฉายภาพยนตร์สารคดีจากทาง Documentary Club ในช่วงสุดสัปดาห์ ทุกวันศุกร์-เสาร์-อาทิตย์ โดยเรื่องแรกที่ลงโรงคือ Finding Vivien Maier สารคดีที่เล่าเรื่องของช่างภาพสตรีทชื่อดังในอดีต ซึ่งคุณธิดาเคยให้สัมภาษณ์ไว้กับ marketingoops.com ว่า ในช่วงเวลานั้น (ปี 2557) การถ่ายภาพแนวสตรีทกำลังเป็นเทรนด์ที่ได้รับความนิยม ประกอบกับเป็นยุคเริ่มแรกแห่งความรุ่งเรืองของโซเชียลเน็ตเวิร์ค การประชาสัมพันธ์ที่ดีที่สุดคือการบอกเล่าแบบปากต่อปากจากผู้ที่ได้ไปชมมาแล้ว ทำให้ภาพยนตร์เรื่องแรกที่ทาง Documentary Club นำเข้ามาฉายนี้ ได้รับผลตอบรับค่อนข้างดี หลังจากนั้นจึงได้ยกเลิก crowd funding และเป็นจุดเริ่มต้นของ Documentary Club อย่างเป็นทางการมาจนถึงทุกวันนี้ ซึ่งนอกจากการจัดฉายในโรงภาพยนตร์ใหญ่อย่าง SF Cinema แล้ว ยังมีการจัดฉายตามแกลเลอรี่ หอศิลป์ อย่าง BACC (หอศิลป์กรุงเทพฯ)​ คาเฟ่ และร้านอาหาร รวมถึงการจัดรายการ talk พูดคุยเกี่ยวกับตัวหนังหลังการฉาย ซึ่งถือว่าเป็นการกระจายตัวออกสู่วงกว้างทีละนิดๆ และนอกจากกรุงเทพฯ แล้ว ยังได้จัดกิจกรรมประเภทเดียวกันในหัวเมืองใหญ่ๆ อย่างภูเก็ตและหาดใหญ่อีกด้วย

เป็นที่น่าสังเกตว่าในต่างประเทศ ภาพยนตร์สารคดีที่ได้รับความสนใจส่วนใหญ่จะเป็นเรื่องที่มีผลกระทบต่อส่วนรวม ไม่ว่าจะเป็นเศรษฐกิจ การเมือง และสังคม อย่าง An Inconvenience Truth (2006) เอง, Farnhight 9/11 (2004) ของ Michael Moore ว่าด้วยการเสียดสี สืบเสาะเบื้องลึกเบื้องหลังของเหตุการณ์ถล่มตึกเวิลด์เทรดเซ็นเตอร์ หรือ Fast Food, Inc. (2008) โดยผู้กำกับ Robert Kenner ซึ่งตีแผ่เบื้องหลังอันโสมมของการเกษตรแบบพันธะสัญญา ซึ่งสร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของอเมริกันชนส่วนใหญ่ (และบ้านเราก็กำลังประสบปัญหาแบบเดียวกันอยู่ในขณะนี้) ในขณะที่ในเมืองไทยนั้น สารคดีที่ได้รับความนิยมคือเรื่องราวของบุคคลสำคัญอันเป็นที่รู้จักในสาขาอาชีพต่างๆ และเรื่องราวเกี่ยวกับศิลปวัฒนธรรมเสียเป็นส่วนใหญ่ ไม่ว่าจะเป็น Amy (2015) สารคดีเรื่องราวของ Amy Winehouse ศิลปินเพลงหญิงที่ลาโลกก่อนวัยอันควร, Iris (2014) คุณป้าแต่งตัวจัดผู้ที่จัดว่าเป็นไอคอนคนสำคัญ Iris Apfel, Oasis: Supersonic (2016) ว่าด้วยยุครุ่งเรื่องของวงดนตรีบริตป๊อปวงดัง, ชีวิตและผลงานของแฟชั่นดีไซเนอร์ วิเวียนน์ เวสต์วูด ใน Westwood: Punk, Icon, Activist (2018), Kusama: Infinity (2018) กับการเดินทางบนเส้นทางศิลปะของ Yayoi Kusama ศิลปินหญิงขบถชาวญี่ปุ่น หรือเรื่องราวการบูรณะพิพิธภัณฑ์แห่งชาติของเนเธอร์แลนด์ ใน The New Rijks Museum (2014) จึงไม่น่าแปลกใจที่จะมีภาพยนตร์สารคดีแนวนี้เข้ามาฉายในบ้านเรามากเป็นพิเศษ แต่ถึงอย่างนั้นก็ยังมีภาพยนตร์สารคดีแนวอื่นเข้ามาฉายให้เราได้ชมกันมากขึ้นในทุกวันนี้ และดูจากแนวโน้มแล้ว จำนวนหนังก็มากเรื่องขึ้นในทุกๆ ปี รวมถึงวันและเวลาฉายที่ไม่ได้จำกัดอยู่แต่ในช่วงวันหยุดอีกต่อไป บางเรื่องสามารถทำรายได้และยืนโรงฉายได้นานไม่แพ้หนังฮอลลีวู้ด และทุกวันนี้ก็เริ่มที่จะมีผู้กำกับไทยรุ่นใหม่หันมาผลิตภาพยนตร์สารคดีเพื่อฉายเป็นเรื่องเป็นราว มากกว่าแค่ที่จะเป็นโปรเจ็คเฉพาะกิจที่ขอทุนองค์กรต่างๆมาทำเพื่อการกุศลแบบจบแล้วจบเลย ล่าสุดที่กำลังฉายอยู่ตอนนี้คือ “ดินไร้แดน” หรือ Soil Without Land ของนนทวัฒน์ นำเบญจพล อันว่าด้วยเรื่องราวของรัฐฉานในพม่า ดินแดนที่ตั้งอยู่ตรงการระหว่างความขัดแย้ง

หัวหอกอย่าง Documentary Club ผู้ซื้อลิขสิทธ์หนังสารคดีเข้ามาฉายในบ้านเรา ซึ่งถือว่ามากที่สุดในปัจจุบันนี้แล้ว นอกจากโรงภาพยนตร์ในเครือ SF Cinema แล้ว ยังมีโรงภาพยนตร์ขนาด 60 ที่นั่งเป็นของตัวเองที่ Warehouse 30 ในซอยเจริญกรุง 30 ไว้ฉายภาพยนตร์ของทางคลับเอง ทั้งนี้ยังมีแนวร่วมอย่าง House RCA  โรงภาพยนตร์ที่ฉายหนังนอกกระแสและหนังสารคดีอยู่บ่อยๆ ซึ่งจะย้ายที่ตั้งจาก RCA มาอยู่ที่สามย่าน พร้อมเปลี่ยนชื่อเป็น House Samyan แต่ยังคงไว้ซึ่งเอกลักษณ์ คือการเน้นหนังนอกกระแสที่อาจจะหาดูยากในโรวภาพยนตร์ใหญ่ๆ ทั่วไป และอีกที่หนึ่งคือ Bangkok Screening Room โรงภาพยนตร์เล็กๆ กึ่งบาร์ย่านสีลม ที่มักจะนำภาพยนตร์สารคดีและหนังที่น่าสนใจอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นหนังอินดี้ หรือหนังคลาสสิกในอดีตมาฉายพร้อมจัดกิจกรรมอยู่เนืองๆ รวมไปถึงโรงภาพยนตร์ในตำนานอย่างลิโด้ ที่รีโนเวทแล้วแปลงโฉมใหม่ในชื่อ Lido Connect ที่ประเดิมด้วยกิจกรรมและภาพยนตร์ที่น่าสนใจ หนึ่งในนั้นคือการจัดฉายภาพยนตร์สารคดีไทยเรื่อง ดินไร้แดน นับเป็นความตั้งใจของคนกลุ่มหนึ่งซึ่งต้องการจะแชร์สาระในรูปแบบของความบันเทิง เพื่อทางเลือกใหม่ให้กับคอภาพยนตร์สารคดี ที่ทุกวันนี้ไม่ได้ถูกจำกัดอยู่แต่ในวงแคบๆ หรือแค่เทศกาลหนังอีกต่อไป แต่สามารถยืนโรงขึ้นป้ายหราเคียงบ่าเคียงไหล่ภาพยนตร์เมนสตรีมทั้งหลาย

หากสนใจข้อมูล โปรแกรมการฉายภาพยนตร์สารคดี รวมไปถึงหนังนอกกระแสต่างๆ ลองคลิกเข้าไปดูที่เว็บไซต์และเพจต่างๆเหล่านี้

https://documentaryclubthailand.com/
https://www.facebook.com/DocumentaryClubTH
https://www.facebook.com/bangkokscreeningroom
https://www.facebook.com/lidoconnect
https://www.facebook.com/houseRCA

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.