Neo Folk

ผ้าคราม ภูมิปัญญาแบบเก่ากับเรื่องเล่าใหม่ ๆ

หวนคืนสู่บ้านเกิดกับเสื้อม่อฮ่อม ผ้าย้อมคราม และงานฝีมือแบบท้องถิ่น ที่ PAINKILLER Atelier จับเอารายละเอียดของภูมิปัญญาแบบเก่า มาบอกเล่าเรื่องราวในรูปแบบใหม่ ถ่ายทอดออกมาเป็นดีไซน์เท่แบบหนุ่มไทยแท้ ผ่านกระบวนการทำงานที่เป็นการเกื้อหนุนกันของแบรนด์แฟชั่นและชุมชน เพื่อเป็นการสนับสนุนผลิตผลและภูมิปัญญาท้องถิ่น ให้ได้รับการยอมรับและพัฒนาสู่ตลาดแฟชั่นในวงกว้าง

หลังจากคอลเลกชั่น Homeland ซึ่งถือเป็นคอลเล็กชั่นประจำ Autumn/Winter 2019 ของ PAINKILLER Atelier ถูกปล่อยออกมาสักพัก หลายคนคงสังเกตเห็นรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่แฝงกลิ่นอายของความเป็นชนบทไทยเข้ามาไว้ในเสื้อผ้าแต่ละชิ้น ไม่ว่าจะเป็นลายพิมพ์วิทยุทรานซิสเตอร์ ที่ตัดทอนรายละเอียดให้กลายเป็นลายกราฟฟิกร่วมสมัย ไปจนถึงลายพิมพ์ต้นข้าวที่ชวนให้นึกถึงบรรยากาศท้องทุ่งนาและกลิ่นหอมของรวงข้าว ซึ่งนอกจากลายพิมพ์ที่เห็นกันอย่างชัดเจนเหล่านี้แล้ว รายละเอียดที่น่าสนใจอีกอย่างก็คือ ผ้า ซึ่งเป็นวัสดุสำคัญที่ถูกนำมาใช้ในการออกแบบและผลิตเสื้อผ้าในคอลเลกชั่นนี้ โดยทาง Painkiller เลือกใช้ผ้าย้อมครามเป็นวัตถุดิบหลักสำคัญอีกหนึ่งอย่าง

พูดถึงครามแแล้ว หลายคนอาจจะยังไม่รู้ว่าจริง ๆ แล้วครามคืออะไร ‘สีคราม’ หรือ Indigo นี้ มาจากต้นครามที่เป็นไม้พื้นเมืองในเอเชีย ซึ่งนิยมนำมาใช้ย้อมผ้ามาตั้งแต่โบราณแล้ว ด้วยเสน่ห์ของสีน้ำเงินเข้มที่ไม่มีวัตถุดิบอื่นใดจะให้เฉดสีที่สวยได้อย่างนี้ คนโบราณนิยมเอากิ่งครามมาแช่น้ำด่าง เพื่อหมักเอาน้ำครามมาย้อมผ้า วิธีการหมักน้ำครามนี้เรียกกันว่า”เลี้ยงคราม” ฟังดูเหมือนกับว่าน้ำครามนี้เป็นสิ่งมีชีวิตอย่างไรอย่างนั้น ซึ่งคนที่เลี้ยงครามหลายคนก็บอกเป็นเสียงเดียวกันว่า ครามนี้มีชีวิต ถ้าทำไม่ถูกขั้นตอน หรืออยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสม เลี้ยงไม่ดี ครามก็จะ ‘ตาย’ ไม่ให้สีที่ถูกต้องและย้อมไม่ติด

การย้อมผ้าหรือเส้นใยฝ้ายด้วยครามนี้ นิยมทำกันมากในภาคเหนือและอีสาน บางท้องที่ของอีสานเรียกสีครามว่า สีนิล สีหม้อ หรือสีหม้อนิล ผ้าย้อมครามที่เป็นที่นิยมและขึ้นชื่อส่วนใหญ่จะผลิตในท้องที่อีสานตอนบน แหล่งผลิตผ้าทอมือย้อมครามที่มีคุณภาพมากที่สุดแห่งหนึ่งคือจังหวัดสกลนคร ถือเป็นมรดกตกทอดจากภูมิปัญญาท้องถิ่นของชาวผู้ไท หรือ ภูไท ซึ่งเป็นกลุ่มชนท้องถิ่นของพื้นที่ และหนึ่งในนั้นคือหมู่บ้านอูนดง ตำบลนาใน อำเภอพรรณานิคม ที่ชาวบ้านได้รวมกลุ่มกันก่อตั้งเป็นวิสาหกิจชุมชนทอผ้าย้อมครามบ้านอูนดง-หนองไชยวาลย์ ขึ้นมาเมื่อสิบปีที่แล้ว และดำเนินกิจการผลิตผ้าฝ้ายย้อมคราม ทั้งผ้าผืนและผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปที่มีเอกลักษณ์ สวยงามตามแบบของงานคราฟต์

ที่นี่ผลิตผ้าย้อมครามกันแบบครบวงจร เริ่มตั้งแต่การปลูกต้นครามกันเลยทีเดียว เริ่มลงแปลงหยอดเมล็ดกันช่วงปลายฤดูร้อนก่อนเข้าฤดูฝน ราว ๆ เดือนเมษายนถึงพฤษภาคม รอให้ฝนหยดลงมาช่วยให้ต้นครามเจริญเติบโต ราวสามถึงสี่้เดือนก็โตเต็มที่พร้อมเก็บเกี่ยว ก่อนที่จะนำครามที่ได้ไปก่อหม้อเพื่อเลี้ยงคราม แล้วนำน้ำครามที่ได้ไปย้อมผ้าทออีกทีหนึ่ง ผ้าครามบ้านอูนดงจะมีสีน้ำเงินสดสว่าง เพราะใช้ครามน้อย ไม่เหมือนผ้าครามที่อื่นซึ่งมีสีน้ำเงินเข้มทึบ เพราะใช้ครามต้นใหญ่ ถ้าใครสนใจเรื่องกรรมวิธีการย้อมครามจริงจัง สามารถไปเยี่ยมชมได้โดยตรงที่ชุมชน ทางกลุ่มวิสาหกิจชุมชนยินดีที่จะสาธิตให้ความรู้ในทุกขั้นตอน

การก่อหม้อเลี้ยงครามนี้ไม่ใช่เรื่องง่าย เป็นศาสตร์ ศิลป์ และภูมิปัญญาที่ถ่ายทอดกันมารุ่นต่อรุ่น ต้องประคบประหงมเลี้ยงดูอย่างดี อย่างที่บอกกันว่าคนเลี้ยงครามเชื่อว่าครามนี้มีชีวิต หม้อจะอยู่ได้นานแค่ไหน ขึ้นอยู่กับการดูและ ถ้าดูแลไม่ดี หม้อก็หนี หรือ ‘ตาย’ ให้สีที่ผิดเพี้ยน ย้อมไม่ติด จุดเด่นของผ้าครามบ้านอูนดงจึงนับว่าอยู่ที่เนื้อครามนี้เอง เพราะสมาชิกในชุมชนผลิตเองทุกขั้นตอน ไม่ได้ไปซื้อหาจากที่ไหน ผ้าย้อมครามที่ได้จึงมีคุณภาพโดดเด่นจากภูมิปัญญาและวัตถุดิบท้องถิ่น

คุณค่าของเนื้อครามจากบ้านอูนดงนี้เอง คือเสน่ห์ที่ สิริอร เฑียรฆประสิทธิ์ ครีเอทีฟไดเร็กเตอร์ของแบรนด์ PAINKILLER Atelier เล็งเห็น เมื่อต้องออกแบบคอลเล็กชั่น Homeland อันว่าด้วยการหวนคืนสู่บ้านเกิด คุณสิริอรจึงได้เดินทางไปคัดเลือกผ้าจากชุมชนบ้านอูนดงมาใช้เป็นหนึ่งในวัตถุดิบของคอลเล็กชั่น เพื่อให้ได้สีและลายที่ตรงใจและเข้ากับคอนเซ็ปต์ที่สุด

โดยนำมาใช้ในการออกแบบและตัดเย็บเป็นแจ็คเก็ตป้ายดำ อันได้แก่  RAY JACKET แจ็กแก็ตผ้าทอมือตัดต่อ ตอกหมุดโลหะและหมุดเทอร์ควอยส์ ใช้โครงเสื้อแบบเสื้อชาวเขา กระดุมเย็บแบบเสื้อม่อฮ่อม ตอก Label เสื้อด้วยแผ่นหนังฟอก และ BILLY JACKET แจ็กแก็ตผ้าทอมือตัดต่อ ตอกหมุดโลหะและหมุดเทอร์ควอยส์ ใช้โครงเสื้อแบบคลาสสิกของ PANIKLLER มีฮูดด้านหลัง  ตอก Label เสื้อด้วยแผ่นหนังฟอก  ถือเป็นการนำงานฝีมือท้องถิ่นที่เต็มไปด้วยเรื่องราวมากมาย มาบอกเล่าในรูปแบบใหม่ผ่านการออกแบบร่วมสมัย ถือเป็นการต่อยอดทางความคิด และสร้างคุณค่าให้กับงานฝีมือที่สืบทอดกันมาช้านาน  ทั้งยังเป็นการสนับสนุนและสร้างรายได้ให้กับชุมชนอีกด้วย

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.